Khamıl – Къамыль (En Eski Enstrumanımız)

ЕкIуащъ Фатихъ

Khamıl (Къамыль) Nedir?

 Üflemeli bir enstruman olan Khamıl Adige muzik aletlerinin başını çeker.Adige dilinde Kamılh, Abhaz dilinde Açarpın, Oset dilinde Uadınz olarak adlandırılır. Çalana iseKhamılepş(Къамылэпщ) denilmektedir. Enstrümantal değer olarak Adigelere toplayıcılık döneminden sonra gelen çobanlık döneminin ileri zamanlarında girmiştir. Khamıl’ı icat edip Adigelere kazandıranlar çobanlardır. 0, adını bir bataklık bitkisi olan Khamıl’den (Türkçesi ise saz) alır. Daha çok sazlık diye tabir ettiğimiz yerlerde yetişir. Günümüzde ise daha da mükemmelleşmesi adına uzun süreli kullanımı için odundan ve metalden yapılması bu güzel enstrümanın kalıcılığını daha da arttırmıştır.


 Гуче Замудин - Guche Zamudin

 

Nasıl Çalınır?

Khamıl toplamda 3 delikten oluşmaktadır. Çalmaya başlamadan önce boru, içine 2-3 kez su dökülerek ıslatılır. Uzunlamasına tutularak ve her iki elin parmakları kullanılarak sırayla iki ses deliğini kapatarak çalınır. İlk ses deliği sol elin parmaklarıyla, üçüncüsü sağ elin, ikincisi ise hem sol hem de sağ elin parmaklarıyla kapatılır. Çalma sırasında aletin başı ağzın sol köşesinde, dudakların arasında tutulur. Deliğin bir yarısı üst dudakla, diğer yarısı da dille kapatılır. Çalma sırasında çalgıcının kendisi de alçak bir do ses çıkarır, bu şekilde iki seslilik elde edilir. Gelişmiş bir çoban kavalıdır. Günümüzde ise Metalden yapımı da oldukça yaygınlaşmıştır.

Mitolojide Khamıl?

Badinok’o, khamıl çalarak ormanlarda sürülerini otlatan, doğa aşığı bir kahraman olarak tanıtılır. Bugün halen Çerkes halk dansları içerisinde yaygın olarak yaşayan Kafe, Zefak’o ya da Guaşemahue olarak adlandırılan dansın doğumu da Nart söylencelerinde şu şekilde anlatılmaktadır: 

Nart Badinok’o, Kuban Nehri’nin yukarı yamaçlarında sürüsünü otlatmaktadır. Çevredeki toprak ve yaylalar varlıklı bir prensin elindedir. Prensin genç kızı uzun zamandır, melankolik bir hastalıktan kurtulamamaktadır. Prens, kızını bu hastalıktan kurtaracak kişiye kızını vereceğini ve mülkünün yarısını da bağışlayacağını vaat eder. 

Nart yurdunun dört bir yanından gelenler türlü maharetlerini sergileseler de genç kızı karanlık dünyasından kurtaramazlar. Nart Badinok’o ise, sürüsünü suya saldıktan sonra bir ağacın altına çekilerek khamıl pşınesini tüm ustalığı ile çalmaya başlar. Sesleri duyan genç kız, yerinden kalkar ve o güne dek görülmemiş incelikte, kuş gibi uçarcasına dans etmeye başlar ve hayata döner. Bu dans günümüzde halen Çerkes halk dansları içerisinde canlılığını korumaktadır. 

Adigelerin bunca yıl sevdikleri Khamıl, 19. Ve 20.yy’da pek kullanılmamış önemini kaybetmiştir. Bunun nedeni Adigelerin, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Pşıne’yi kullanmaya başlamalarıdır. Günümüzde düğünlerin yegane çalgısı Adige Pşınesi ise de, Kamıl, Adige düğünlerinin yüzyıllar boyunca yükünü taşımıştır.

Günümüzde ise bu güzel enstrüman tekrar Jıu(Жъыу) wored ekibiyle doğmuş ve eski günlerine geri dönmüştür.

Guche Zamudin(Гъук1э Замудин) ve Abide İsa(Абид Гисса) gibi Otantik Adige Müziğine önem vermiş şahsiyetler bu enstrümanın kaybolmaması ve gelecek nesillere kalması için Khamılı tanıtmaya ve çalmaya devam etmektedirler.